- प्रकाश चन्द्र परियार

दशैको लगतै हामी नेपालीहरुको अर्को ठुलो चाड तिहारको संघारमा आईपुगेका छौ । तिहारको शुभकामना आदान प्रदान पनि शुरु भई सकेको छ । यही मेसोमा विश्वभरीका आदरणीय दलित दाजुभाइ तथा दिदी वहिनीहरुमा म पनि यही अपिल मार्फ शुभकामना अर्पण गर्न चाहन्छु ।

प्रसंग तिहारकै हो तर म हरेक तिहारको धार्मिक तथा आर्थिक हिसावले र्सवाधिक महत्व मानिने गाई तिहार याने लक्ष्मिपुजाको दिनलाई विशेष स्वागत गरिरहेको छु आर्थिक र धार्मिक मानेमा होईन सामाजिक अँन्दोलनका युग पुरुष, जातिवादी विरुद्धका प्रणेता , नेपाली साहित्यका पिताममह, दक्षिण एशियाका सिद्धहस्त चिन्तक, राष्ट्रवादलाई केन्द्रीय महत्वका साथ शिक्षामन्त्री वनेका महाकवि लक्ष्मिप्रसाद देवकोटाको स्मृतिमा ।

ति महान व्यक्तित्व जसले व्रि्रम संवत २ हजार २ सालमा यो सताव्दिकै चर्चित साहित्यिक कृति मुना मदनको रचना रचना गरे ।

विकीका हिसावले समेत प्रज्ञा प्रतिष्ठान र साझा प्रकाशनको दर्तामा मुनामदन आज सम्मकै र्सवाधिक विकी र सवैभन्दा वढी छापिएको साहित्यिक निधिमा किर्तीमानी कायम छ । तिनै महान व्यक्तित्व लक्ष्मिप्रसाद देवकोटाको जन्म जयन्ति आगामी १२ गते याने अक्टोवर २८ गते मनाईदैछ । राणा शासनको समय जति वेला छुवाछुत प्रथा कानुनी दायरामा लादिएको थियो त्यतिवेला मानिस ठुलो दिलले हुन्छ जातले हुदैन भन्ने महान विचारलाई नेपाली झर्र्र्रो भाषामा साहित्यिक श्रृजना गरेर नेपाली जातिवादी, संकर्ीण्ा भाग्यवादी, विभेदकारी र दास युग विरुद्ध शब्द वुनेर त्यसको अन्त्यका लागि धावा वोल्दै नेपाली समाजलाई समानता, भाइचारा र मानवताका नाताले दिशा निर्देश गर्न राणा शासनको खप्कि व्यहोर्दै कलम चलाए अथवा त्यति वेलाको अवस्थामा राणा शासन विरुद्ध जघन्य अपराध गरे र त्यसको परिणाम पनि भोगे, जेलको काल कोठरीमा ।

उनै महान व्यक्तित्वको जन्म जयन्तिलाई नेपाली दलित आन्दोलनका सारथीहरु, समतावादी चिन्तनका अगुवाहरु, मानवतावादी आन्दोलनका नेतृत्वकर्ताहरु , जीवनवादी दर्शनका पक्षपातिहरु र सामाजिक आन्दोलनका नेताहरु, मानवअधिकारका अभियनताहरु मात्रै होईन जातिवादी, छुवाछुतप्रेमी र हिन्दू धार्मिक अतिवादको खिलापमा जान अन्जान अग्रपंक्तिमा रहेका समस्त नेपालीहरुको अग्रजका रुपमा महामानव लक्ष्मि प्रसाद देवकोटालाई सम्झना गर्दै उनको योगदानको उच्च सम्मान र नेपाली सामाजिक आन्दोलनमा उनले खेलेको अतुलनिय भुमिकालाई हामीले कसरी संस्थागत रुपमै मनाउन सक्छौ - साहित्यिक महारथीका रुपमा विख्यात चरचा पछि साहित्यक क्षेत्रमा अचाक्ली श्रद्धा कमाएका देवकोटा साहित्य अनुरागीहरुका लागि मात्रै सम्झना योग्य हुन त - अथवा उनी कविहरुका लागि मात्र पुजनिय हुन त्यसमा पुनरावलोकनको जरुरी महसुस गरेको छु । अथवा व्यत्तित्वका अगाडी महाकवि पद धारण गरे पछि सामाजिक क्षेत्रले उनलाई साहित्यकारको पेवाकै रुपमा छोडी दिएका त होईनन प्रश्न गर्न मन लागेको छ ।

त्यसैले पर््रार्थनीय साहित्यकारहरुमध्ये पनि भिमनिधि तिवारी,महानन्द सापकोटा, छविलाल पोखरेलहरु९ जन्म भने निधि, सापकोटा, पोखरेल र देवकोटाहरु कथित उच्च जातीय कुलमा जन्मिएका हुन जस्ता संकर्ीण्ा जातिवादी विरोधी कलमवाजहरुका पनि शिर्षथ र पुजनिय व्यक्तित्व लक्ष्मिप्रसाद देवकोटालाई किन सामाजिक आन्दोलनका प्रणेतका रुपमा हामीले उच्च कोटीको सम्मान गर्ने परम्परा नवसाल्ने भन्ने चिन्तनको विजारोपण गर्दै कार्यान्वयनतर्फ दृष्टिगोचर होस भन्ने अभि प्रायका साथ यो अपिल वहसमा ल्याउन चाहेको हु“ ।

महा मानव देवकोटाको जन्मजयन्तीलाई जातिवाद विरुद्धको आन्दोलनका रुपमा मनाउन जातिवादवाट राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय जीवनमा पछाडी पारिएका दलित आदिवासी जनजाति र गैर व्राहमण सुमदायलाई क्रमशः यो आन्दोलनमा ऐक्यवद्धता जनाउदै अवैज्ञानिक जातिवाद विरुद्धको अभियानमा हातेमालो गर्न देवकोटा जयन्तिको मन्चलाई उपयोग गर्न हामी पछाडी परिरहेका त छैनौ - पैरवी र टिप्पणीका लागि सकारात्मक सकारात्मक हुन सक्छ ।

देवकोटाकृत मुनामदन काब्यमा आधारित चलचित्र पनि वनिसकेको छ । त्यसलाई पर््रवर्द्धन गर्न राष्ट्रिय चलचित्र विकास वोर्ड , चलचित्र कलाकार संघ र निर्माता संघहरुले उल्लेख्य चासो जाहेर गरेनन, नत चलचित्रको विषयवस्तु जातिवाद विरुद्ध छ र त्यसलाई पर््रवर्द्धन गरेर जातिय विभेद विरुद्धको अभियानमा उपयोग गर्ने रणनीति दलित जनजातिहरुले गर्ननै सके ।