काठमाडौं । दलित साहित्यकारहरुको साझा संगठन नेपाल दलित साहित्य तथा संस्कृति प्रतिष्ठानले साहित्यकार तथा राजनीतिज्ञ रणेन्द्र वरालीद्धारा लिखित “इतिहासको एक पैका” को यही शुक्रबार राजधानीमा समिक्षात्मक छलफल गरेकेा छ। संवैधानिक संवाद केन्द्र बानेश्वरमा भएकेा उक्त कार्यक्रममा उपन्यासका मुख्य पात्र रुपलाल विश्वकर्माका समकालिन दलित तथा गैरदलित ब्यक्ति तथा साहित्यकारहरुले रुपलालले कम्युनिष्ट आन्दोलनमा पुर्याएको योगदान र उनको पतनको कारणबारे उपन्यासले प्रशस्तरुपमा पस्कने जमर्को गरेको बताएका थिए।

वरिष्ठ साहित्यकार आहुतीले उक्त छलफल कार्यक्रमको औचित्यता दर्शाउँदै रुपलालका सकारात्मक पक्षहरुलाई कम्युनिष्ट आन्दोलनका कार्यकर्ताहरुले कहिलै बिर्सन नहुने धारणा राख्नु भएको थियो। यस्ता ब्यक्तित्व दलित आन्दोलनको परिवृतमा विरलै जन्मने हुनाले उनको वारेमा उपन्यासले खोज गरेको आहुतीले बताउनु भयो। त्यसैगरी वरिष्ठ साहित्यकार हरिहर खनालले रुपलाल कम्युनिष्ट आन्दोलनका एक प्रेरक ब्यक्तित्व रहेतापनि पुर्तिघाटको आन्दोलनपछि उहाँ शिथिल हुँदै गएको र अन्तत्वगोत्वा त्यसले नै उनीप्रतिको जनविशवास खस्केको वताउनु भयो।

प्रगति लेखक संघका नवनिर्वाचित अध्यक्ष र साहित्यकार घनश्याम ढकालले रुपलालको जीवनको वारेमा सो उपन्यासले झल्काएकोमा लेखकलाई धन्यवाद दिदैं रुपलालले जनसंघर्षका आधार निर्माण गरेकोमा दुईमत नभएको बताउनु भएको थियो। यसका साथै रुपलाल विश्वकर्मा कम्युनिष्ट आन्दोलनमा किन टिक्न सक्नु भएन त्यसको लेखाजोखासमे त गरिनु पर्नेमा उहाँले जोड दिनु भएकेा थियो। अर्का अतिथि, नेकपा एमालेका स्थायी कमिटि सदस्य तथा रुपलालका समकालिन घनश्याम पौडेलले सो उपन्यास इतिहासमा पुरिन लागेको जवर्जस्त पाटोमा लेखिएको र यसले रुपलाललाई विउँत्याउँने चेष्टा गरेको बताउनु भएको थियो। यद्यपि, सानातिना गल्ति हुँदैमा उनलाई गद्दार भनेर पाखा लगाउन खोज्ने गद्दारहरु पनि रुपलालका पतनका कारण हुनुपर्नेमा धारणा राख्नु भएको थियो। त्यसैगरी अर्का अतिथि तथा निवर्तमान प्रगतिशिल लेखक संघका अध्यक्ष र वरिष्ठ समालोचक निनु चापागाईंले उपन्यासले वृहत विषयवस्तुलाई समेट्न खोजेता पनि लेखन भने त्यति कलात्मक र खरो हुन नसकेको बताउनु भएको थियो। ‘नयाँघरले जति चर्चा पायो, तर इतिहासका एक पैकाले सो पाउन नसक्नुको कारण पनि यो आख्यानतर्फ मोडिएको कारणले नै हो’– उहाँको धारणा थियो।

सो छलफलको क्रममा कथाकार इस्लामी, वरिष्ठ राजनीतिज्ञ तथा रुपलालपछिका दोश्रो नेता सोनामलगायतका साहित्यकारहरुले समेत उपन्यास र उपन्यास भित्रका मुख्यपात्र रुपलालको वारेमा चर्चा गर्नुभएको थियो भने कार्यक्रमको अन्तमा लेखक वरालीले उपन्यासको कमीकमजोरीलाई स्वीकार्दै दोश्रो संस्करणमा त्यसलाई सुधार्ने अठोट गर्नु भएको थियो।

स्मरण रहेास्ः रुपालाल विश्वकर्माकै प्रेरणामा प्रच48डलगायतका थुप्रै आजका राष्टि्रय ब्यक्तित्वहरु कम्युनिष्ट आन्दोलनमा लागी उहाँसंगै लामो समयसम्म भूमिगत भएका थिए ।

Report by:
Saroj Dillu