Dalit Rights Kathmandu Declaration-2064 (2007)
Dalits Rights Kathmandu Declaration -2064 was adopted by the National Dalit Conference which was held in Kathmandu from 12 to 14th of December 2007.
[English Translation for full text of the Declaration to be made available soon!]
२०६४ मंसिर २६, २७ र २८ गते काठमाडौमा सम्पन्न राष्ट्रिय दलित सम्मेलन बाट पारित घोषण-पत्र
दलित अधिकार काठमाडौं घोषणापत्र-२०६४
प्रस्तावना ः
हिन्दु सामन्तवादी वर्ण्र्ाावस्थामा आधारित राज्य व्यवस्थाले दलित समुदायलाई राज्यका राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, साँस्कृतिक, शैक्षिक लगायतका सबै क्षेत्रमा वञ्चितिकरणमा पारेको तथ्यलाई ठहर गर्दै,
नेपाली समाजमा विद्यमान जातीय छुवाछुत र सबै खाले विभेदहरुको समुल अन्त्य गरि समातामुलक समाज निर्माण गर्ने अभिलाषाका साथ दलित समुदायले गरेको नेपालको हरेक लोकतान्त्रिक आन्दोलन, संर्घष्ा र क्रान्तिहरु २००७, २०१८, २०२८, २०३६, २०४२, २०४६ साल, १० वर्षो जनयुद्ध र १९ दिने एैतिहासिक जनआन्दोलन २०६२। ६३ मा दलित समुदायको वलिदानीपर्ूण्ा संंर्घष्ाको सम्मान गर्दै,
सयुक्त राष्ट्र संघको वडापत्र, मानव अधिकारको विश्वव्यापी घोषणपत्र १९४८, नागरिक र राजनैतिक अधिकारको प्रतिज्ञापत्र १९६६, सामाजिक, सास्कृतिक तथा आर्थिक अधिकार प्रतिज्ञापत्र १९६६, सबै प्रकारका जातिय विभेद उन्मुलन सम्वन्धि अन्तराष्ट्रिय महासन्धि १९६५, महिलामाथि हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मुलन अभिसन्धि १९७९, वाल अधिकार सम्वन्धि महासन्धि १९८९, अन्तराष्ट्रिय मानवीय कानुन, १९४९, दासत्व महासन्धि १९२६ र यातना विरुद्धको महासन्धि तथा महिला हिंसा विरुद्धको संयुक्त राष्ट्र संघीय प्रस्ताव १३२५ ले प्रदत्त गरेको मानव अधिकारका प्राव्धानहरु दलितहरुका हकमा कार्यान्वयन नहुनु र जातीय भेदभाव र छ’वाछ’तका घटनाहरु निरन्तर घटिरहनुको स्थितिलाई गंभिरताकासाथ लिदै,
नेपालमा भएका राजनीतिक परिवर्तन र त्यसवाट प्राप्त उपलव्धीलाई व्यवस्थित गर्दै लैजाने क्रममा भएका नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७, प्रतिनीधि सभाको र्सार्वजनिक घोषणा २०५८, वाह्र वुँदे समझदारी देखि हालसम्म भएका सम्ंपर्ूण्ा सम्झौता तथा सहमतिहरु र पर्ुनस्थापित प्रतिनीधिसभा द्वारा गरिएको २०६३ जेष्ठ २१ को छुवाछुत मुक्त राष्ट्र घोषणा र नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ ले अङ्गीकार गरेको समान’पातिक समावेसी सिद्धान्तलाई आत्मसात गर्दै,
विद्यमान जातीय भेदभाव र छुवाछुतको पर्ूण्ा अन्त्य गरि राज्यको प्रत्येक संरचना एवं तहहरुमा दलित समुदायको जनसंख्याको अनुपातमा समानुपातिक प्रतिनिधित्व र थप क्षतिपर्ूर्तिको सुनिश्चित गर्ने अभियानमा सुदूर पश्चिमाञ्चलको डडेलधुरा, मध्पश्चिमाञ्चलको दाङ्ग, पश्चिमालको पोखरा, मध्माञ्चलको विरगञ्ज र पर्ुवाञ्चलको धरानमा सम्पन्न क्षेत्रीय सम्मेल नहरुवाट पा्रप्त निष्कर्षरुको संश्लेषण गर्दै देशका ७५ जिल्लाका करिव तिन सय सहभागिहरुको सहभागितामा २०६४ मंसिर २६ देखि २८ सम्म ललितपुरको गोदावरीमा सम्पन्न राष्ट्रिय दलित सम्मेलनवाट पारित र अनुमोदित प्रस्तावहरु राज्यको पुनर्संरचना र नयाँ संविधान निर्माणको प्रकृयामा लागु गर्न यो काठमाडांै घोषणा पत्र २०६४ जारी गर्दछौं ।
राज्यको पुनर्संरचना र राजनीतिक सवाल
१. राज्यको पुनर्संरचना गर्दा संघीय लोकतान्त्रीक गणतन्त्रात्मक समावेशी राज्यको स्थापना गरिनु पर्दछ ।
२. संविधानसभाको निर्वाचनमा दलित, दलित महिला, मधेसी दलित र नेवार दलितको समानुपातिक प्रतिनिधित्व हुने गरी दलित समुदायको लागि कुल सदस्य संख्याको २० प्रतिशत प्रतिनिधित्व सुनिश्चीत हुने निर्वाचन प्रणाली तथा संवैधानिक र कानूनी व्यवस्था गरिनु पर्दछ ।
३. राज्यको पर्ुनसंरचना पं्रक्रियाको प्रारम्भिक चरण देखिनै दलित समुदायकोे सहभागिताको सुनिश्चत गर्ने सवालमा संविधान सभाको निर्वाचनमा बन्ने निर्वाचन आयोग, निर्वाचन परामर्श समिति लगायतका समितिहरुमा अनिवार्य रुपमा दलित समुदायको सहभागिताको सुनिश्चतता गरिनु पर्दछ ।
४. पार्टर्ीी सबै तह र निकायमा दलित समुदाय -मधेसी दलित, नेवार दलित, खस पर्वते दलित र दलित महिला) को सहभागिता, प्रतिनिधित्व र पहुँचका लागि संवैधानिक व्यवस्था गरिनु पर्दछ ।
५ राज्यका जनप्रतिनिधिमुलक, संवैधानिक तथा अन्य सबै निकायहरुमा दलित समुदाय -मधेसी दलित, नेवार दलित, खस पर्वते दलित र दलित महिला) को जनसंख्याको आधारमा अनिवार्यरुपमा पर्ूण्ा समानुपातिक प्रतिनिधित्वको व्यवस्था गरिनु पर्दछ ।
६ प्रशासनिक क्षेत्रको पुनःसंरचना गरी जातीय, क्षेत्रीय, लिङ्गीय जनसंख्याको आधारमा दलित समुदायलाई समानुपातिक
समावेसीका लागि आरक्षणको व्यवस्थ्ाा गरिनर्ुपर्छ ।
७. राष्ट्रिय दलित आयोगलाई अधिकार सम्पन्न संवैधानिक र समानुपातिक समावेसी आयोग बनाईनर्ुपर्छ ।
८. संघीय राज्यको निर्माण गर्दा दलितहरुको बेग्लै राज्यको निर्माण आवश्यक नभएकोले संघीय राज्यप्रणालीमा दलित समुदायका आर्थिक, राजनैतिक, प्रशासनिक र सामाजिक सांस्कृतिक समस्यालाई समाधान गर्ने समानुपातिक प्रतिनिधित्व सहितको प्याकेज नीति, राष्ट्रिय संविधानमा नै व्यवस्था गर्नु पर्दछ । स्वायत्त प्रदेशहरुले राष्ट्रिय संविधानमा भएको व्यवस्था कटौती गर्न नपाइने तर बढोत्तरी गर्न पाउने व्यवस्था गरिनु पर्दछ ।
९. मधेसी, नेवार, खस पर्वते दलित तथा दलित महिलाहरुको संरक्षण, उत्थान तथा अधिकार उपभोगका लागि सक्षम तुल्याउन दलितहरुका पक्षमा गरिने संवैधानिक व्यवस्थामा आन्तरीक समानुपातिक प्रतिनिधित्वको व्यवस्था गरिनु पर्दछ ।
आर्थिक सवालः
१० क्रान्तिकारी भूमिसुधार मार्फ भूमीहिन दलितहरुको जमिनमाथिको स्वामित्व सुनिश्चित गरिनर्ुपर्छ ।
११. रोजगारीलाई मौलिक हकका रुपमा लागू गर्दै दलितहरुको रोजगारीको सम्पर्ूण्ा व्यवस्था राज्यले गर्ने कुराको सुनिश्चित गरिनर्ुपर्छ । दलितका परम्परागत पेशासंग सम्बन्धित उद्योग व्यवसायमा उनीहरुलाई अग्राधिकार दिइनर्ुपर्छ ।
१२ दलितहरुका परम्परागत सीप तथा पेशा विस्थापन गर्न मुख्य भूमिका निर्वाह गरिरहेको राज्यको खुला अर्थनीतिलाई परिवर्तन गरि मिश्रति अर्थ व्यवस्था लागु गरिनर्ुपर्छ ।
१३. दलितहरुको सीप तथा पेशाको आधुनिकीकरण गर्दै लघु उद्योगहरुको स्थापना र दलितहरुलाई निःशुल्क अनुदान र उत्पादित सामानहरुको बजार व्यवस्थापनको सुनिश्चित गरिनर्ुपर्छ ।
१४ सामन्ती भू-उत्पादन सम्बन्धले निर्धारण गरिएका श्रम शोषणका रुपहरुः हलिया, कमैया, हरुवा, चरुवा, बालिघरे, डोली, भुँड, सिनो खाने तथा फ्याँक्ने, बेठबेगारी, कम्लरी लगायतका सबै बाँधा श्रम प्रथा अन्त्य गरि उनीहरुको पुनर्स्थापनाको व्यवस्था गरिनु पर्छ । साथै सामन्ती भू-उत्पादन सम्बन्धसित जोडिएका घटनाहरुमा श्रम अदालतको स्थापना गरी छिटो भन्दा छिटो न्याय दिलाउने व्यवस्था गरिनर्ुपर्छ ।
१५. राज्यका विकास निर्माण तथा सामाजिक परिवर्तन सम्बन्धी सम्पर्ूण्ा योजना तथा गैरसरकारी क्षेत्रबाट सञ्चालन हुने कार्यक्रमहरुले अनिवार्यरुपमा दलित समुदायलाई समेट्ने तथा समावेशीकरण गर्नैपर्ने नीतिगत व्यवस्था गरिनु पर्छ ।
शिक्षा, स्वास्थ्य, सांस्कृतिक तथा सामाजिक सवाल
१६. दण्डहीनताको अन्त्य गरी छुवाछूतलाई राज्य विरुद्धको अपराध, मानवता विरुद्धको अपराध र गम्भिर सामाजिक अपराधको रुपमा परिभाषित गर्दै यसका अपराधीहरुलाई कडा कानुनी कार्वाहीको व्यवस्था गरिनु पर्छ ।
१७. पार्टर्ीी सबै तहमा तथा सरकारी कर्मचारीहरुका लागि जातीय छुवाछूत तथा भेदभाव विरुद्ध आचारसंहिताको निर्माण गरि लागू गरिनु पर्छ ।
१८. हरेक न्यायिक तथा अर्धन्यायिक निकायमा दलित वेञ्चको व्यवस्था र केन्द्रमा जातीय विभेद सम्वन्धी मुद्दा हर्ेर्ने विशेष अदालतको व्यवस्था गरिनु पर्दछ ।
१९. स्वास्थ्य सेवाको नीजिकरणलाई रोकि स्वास्थ्य सेवालाई मौलिक अधिकारका रुपमा स्थापित गरि दलित समुदायको स्वास्थ्य सेवा माथिको पहुँच सुनिश्चित गरिनु पर्छ । साथै विपन्न दलितहरुका लागि राज्यबाट निशुल्क उपचारको व्यवस्था गरिनु पर्दछ ।
२०. वादी समुदाय माथिको आर्थिक तथा सामाजिक-सांस्कृतिक उत्पीडनको समूल अन्त्य गरिनु पर्दछ । साथै वादी आन्दोलन र सरकारवीच भएको सम्झौता तत्काल कार्यान्वयन गरिनर्ुपर्छ ।
२१. दलित समुदायको अधिकारको सुनिश्चितता गर्दा मधेशी दलित, खस पर्वते दलित,कर्ण्ाालीवासी दलित, नेवार दलित तथा सिमान्तीकृत दलित समुदायको समानुपातिक सहभागिता सुनिश्चित गरिनर्ुपर्छ ।
विशेष प्रस्तावः
१. ऐतिहासिक जन-आन्दोलन प्रश्चात नेपाली दलित आन्दोलनमा नवीन परिस्थितिको सृजना भएको छ । त्यसैले दलित आन्दोलनलाई वर्तमानको संविधानसभा र राज्यको पुनःसंरचना लगायतका निर्ण्र्ााप्रक्रियामा सहभागि गराउँदै एकतावद्ध आन्दोलनको आवश्यकता भएकोले दलित राजनीतिक संगठनहरु र दलित नागरिक संगठनहरुबीच दरिलो सहकार्य गरी एकिकृत एवं संयुक्त दलित आन्दोलन सञ्चालन गर्न दलित आन्दोलनकर्मीहरुलाई जोडदार माग गर्दछौं ।
२. ऐतिहासिक जन-आन्दोलनको जनादेशलाई पूरा गर्न, संविधानसभाको निर्वाचनमार्फ संघीय समावेसी लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना गर्न सात पार्टर्ीीे एकता अहिले पनि उत्तिकै अपरिहार्य रहकोले तत्काल संविधानसभाको मिति घोषणा गरी २०६४ साल भित्रै निर्वाचन सम्पन्न गर्न सात पार्टर्ीीे एकतालाई थप सुदृढ गर्न जोडदार माग गर्दछौं ।
३. संविधानसभाको निर्वाचन अघि दलित, मधेसी, महिला, जनजाति, दर्ुगम क्षेत्रका आन्दोलनहरु संग र्सार्थक वार्ता गरी संविधासभाको निर्वाचन सुनिश्चित गर्न राष्ट्रिय सहमति कायम गर्न जोडदार माग गर्दछौं ।
४.. चालु शान्ति प्रक्रिया अर्न्तगत बन्ने सबैखाले संरचनाहरु तथा अन्तरिम संविधानले परिकल्पना गरेको राज्यको पुनःसंरचना र सत्य तथ्य निरुपण आयोग लगायतका निकायहरुमा दलितहरुको अर्थपर्ूण्ा प्रतिनिधित्वको सुनिश्चितता गरियोस् ।
५. निजी तथा सरकारी संचार क्षेत्रमा दलितहरुको सहभागितालाई सुनिश्चीत गरिनु पर्दछ । साथै सरकारी
तथा नीजि संचार माध्यममा दलित सवालका कार्यक्रमहरु निशुल्क उत्पादन, प्रकाशन र प्रशारण गरिनु
पर्दछ ।
६. मधेशी दलित समुदायको भाषिक समस्या समाधानका विशेष उपायहरुको खोजी गरिनु पर्ने ।
२६-२८ मंसिर २०६४, गोदावरीमा सम्पन्न दलित नागरिक समाज संगठनहरुद्वारा आयोजित दलित समुदायको राष्ट्रिय सम्मेलनद्वारा अनुमोदन गरी जारी गरिएको
काठमाडौं घोषणापत्र
Report by:
Dharma Sapkota
NNDSWO, Kathmandu
on behalf ofConference Organizing Committee